کوتاه

سلام و درودها شاعر رباعیات نغز و هم‌فامیلی فوتبالیست


شعر کوتاه یا هایکو را هم زیبا و نمادپرور و مفهوم‌پرداز می‌نویسید.


شعر هایکو ، یا همان شعر کوتاه یک قالب شعر مربوط به کشور ژاپن است که به موضوعات گسترده‌ای می پردازد و اغلب با زمان و ساعت ارتباط مستقیم اما نمادپرداز و سمبلیک دارد . از مقولاتی غنایی مثل عشق گرفته تا طبیعت و اجتماع و فرهنگ و باورهای مردمی نیز به وفور بهره مند است .

هایکو علاوه بر خاستگاه اصلیِ خودش یعنی ژاپن، به سایر تمدن ها و فرهنگ های جهان نیز ساری و جاری شده و بسیاری از شاعران و نویسندگان بزرگ و شناخته‌شده، استعداد و توانایی های خودشان را در این قالب هنری آزموده‌اند.


خصایص هنری و پارامترهای اصلی شعر هایکو قابل درنگ و مُداقه است . اشعار هایکو معمولاً ویژگی هایی مشخص و مرسوم دارند. در این گونه از اشعار ، اغلب دو موضوع در مقایسه یا تضاد با یکدیگر قرار می گیرند؛ هایکوها اساساً دربردارنده‌ی اشاراتی به فصل ها و طبیعت و زمان هستند. همچنین، وجود قافیه در هایکو ضروری نیست اما برخی از شاعران، سطر اول اثر خود را ‌قافیه‌دار با سطر سوم یا سطر پایانی آن قرار می‌دهند که با توجّه به کوتاهی و ایجاز منحصربه‌فرد در این نوع شعر، کار چندان ساده‌ای هم نیست.

هایکونویسی به شکل سنّتی، بر دو موضوع یا پدیده تمرکز می کند و در عین حال، نگرشی غیرمنتظره را ارائه می دهد. مانند یک جوک و لطیفه ، بخش اول هایکو حال و هوای مورد نظر را خلق می کند و بخش دوم نیز، نکته‌ای کوبنده و دلخواه و اغلب غیرمنتظره‌ی اثر را به اذهان مخاطبین و خوانندگان ارجمند انتقال می دهد.

به عنوان نمونه این هایکو از موراکامی کیجو شاعر ژاپنی را در نظر بگیریم:


نخستین صبح پاییز
آینه‌ای که به آن خیره‌ام
چهره‌ی پدرم را نشان می دهد.


در این شعر زیبا اما غمگین ، می‌توانیم ویژگی های ذکر شده در بالا را مشاهده کنیم که شامل دو موضوع به ظاهر ساده ای است که در کنار هم قرار داده شده اند و اشاره به گذر زمان و فصل ها و طبیعت، و ارائه‌ی نگرشی غیرمنتظره در انتها از غم ها و تلاش ها و رنج های پدر را حق‌شناسانه دارد .

همان‌طور که گفته شد ایماژ نحوی و پرداختن به طبیعت، یکی از ویژگی های اصلی شعر هایکو به شمار می آید. کلمه‌ای مربوط به فصل ها (مثلاً برف یا باران یا خزان )، برای مخاطبین مشخص می کند که شعر در حال صحبت در مورد چه زمانی از سال است. شاعرِ هایکو‌نگار به جای گفتنِ این که دیدنِ یک صحنه چه احساسی را در او پدید می آورد ؛ جزئیاتی را به مخاطبین نشان می دهد که باعث شده آن احساس در او به شکل سمبلیک شکل بگیرد. اگر مشاهده‌ی آسمانِ بی‌ابر در زمستان باعث شده که شاعر احساس تنهایی کند ؛ توصیف آن منظره‌ی خاص از آسمان کافی است تا همان احساس شاعر به اندیشه‌ی مخاطبین انتقال یابد.


هایکوهای بهاری

بهار، فصل آغازهای نو است. روز سال نو اکنون گذشته و گیاهان و حیوانات دوباره به جنب‌وجوش افتاده‌اند تا جهان پیرامون خودشان را پر از صدا، رنگ و رایحه و جلوه کنند. آب و هوا همچنان تغییرات زیادی می کند اما گرمای شدید تابستان هنوز از راه نرسیده است. بسیاری از هایکوهای بهار، این زمان از سال را سرشار از لذت، شادی و آرامش به تصویر می کشند.

علاوه بر این ها، چکاوک ها، گیاهان مختلف، شکوفه های گیلاس، شکوفه های آلو و گل های کاملیا، جایگاهی همیشگی در هایکوهای بهاری داشته‌اند. همچنین، بهار زمانی است که گربه ها جست‌وخیز بیشتری دارند. هایکوهای طنزآمیز بسیاری درباره‌ی گربه های پُرسروصدا وجود دارد که خارج از پنجره‌ی شاعر، بی‌وقفه مشغول لذت بردن از بهار هستند.


هایکوهای تابستانی

تابستان، یعنی روزهای گرم و شب های خنک. کرختی و سستی و فترت در روز و گشت‌وگذارهای شبانه معمولاً در مرکز توجه هایکوهای تابستانی قرار دارد. همچنین، این فصل گرم از سال، زمان مهاجرت فاخته های ژاپنی است؛ پرندگانی که شب ها در کوهستان، آوازی عجیب و وَهم‌انگیز را سر می دهند.

حشرات نیز حضوری ویژه در هایکوهای تابستانی دارند و نه فقط کرم های شب‌تاب یا جیرجیرک ها. شاعران هایکو به شکل مرسوم، حشرات را با شفقتی به سبک و سیاق بودا به تصویر می کشند و نه احساس آزردگی و اذیتی که اغلب افراد نسبت به این موجودات حس می کنند.


هایکوهای پاییزی
پاییز، جلوه‌ای بی‌همتا از هنر ژاپنی را به تصویر می کشد. مرگ اغلب در اشعار هایکو ذکر نمی شود اما شاعران از غروب های پاییزی برای پرداختن به فناپذیری یا نقص های انسان معاصر استفاده کرده‌اند. اما تنها نشستن و غصه خوردن، تنها ویژگی هایکوهای پاییزی نیست. کهکشانِ راه شیری در پاییز، بیش از سایر زمان ها در سال قابل رؤیت است. ماه که همیشه حضوری قابل‌توجّه در اشعار هایکو داشته است؛ بارزترین نمادِ این فصل به حساب می آید.

هم اشعار چینی و هم ژاپنی، پرداخت های زیادی به صدای حشراتی مثل زنجره و ملخ در غروب های پاییزی داشته‌اند. شعر هایکو ، مزرع و مترسک ها و گل های گوناگون، به خصوص گل های داوودی، و در کل عناصر طبیعت را نیز به نمادهای این فصل تبدیل کرده است.



هایکوهای زمستانی
واضح است که مشخص‌ترین ویژگی فصل زمستان، سرمای هوا و برف است. حتی وقتی برف نمی بارد؛ همه چیز بیش از پیش تک‌رنگ و بی‌روح و سپید جلوه می‌کند. برف، مانند شکوفه های گیلاسِ زمستان است که همه جا حضور دارد و همه چیز را می پوشاند. در هایکوهای زمستانی، شاخه های درهم‌تنیده و مزارع ِ خالی و گاه لم یزرع شده و مُرده به چشم می خورد و به غیر از ماهی ها، جغدها، عقاب ها و پرندگان آبزی، نشانه های اندکی از زندگی و حیات در آن وجود دارد.

زمستان در تقویم قمری (مانند خورشیدی)، پایان سال به حساب می آید و این احساس قطعیت و فرجام، در بسیاری از اوقات راه خود را به هایکوهای زمستانی و مرگ‌اندیشی های شاعرانه باز کرده است.

هایکوهای سال نو
پیش از رقم خوردن رویدادهای اصلاحات مِیجی که به دگرگونی های بزرگی در ساختار سیاسی و اجتماعی ژاپن منجر شد؛ تقویم ژاپنی به جای هماهنگی با سال‌شمار میلادی، از تقویم قمری چینی پیروی می کرد به این معنا که فرا رسیدن سال نو ، درست در فاصله‌ی میان زمستان و بهار رقم می خورد. در این زمان از سال ، درختان آلو و گیلاس در حال شکوفه‌دادن هستند و آسمان نیز ، رنگ فیروزه‌ای خود را دوباره به نمایش می گذارد.

به شکل مرسوم، صبح روز سال نو، آغاز سال جدید در نظر گرفته می شود و تجربه‌ی دوباره‌ی پدیده هایی آشنا همچون باد بهاری، آب های جاری و ابرهای پراکنده، اهمیت زیادی در هایکوهای سال نو دارد.

شخصی به نام ماتسوئو باشو شاعر افسانه‌ای هایکو یکی از برجسته‌ترین و پرکارترین شاعران در تاریخ شعر هایکوی ژاپنی است . ایشان در سراسر عمر خود، بیش از هزار هایکو خلق کرد و اثر ماندگارش با نام « مسیر باریک به ژرفای شمال » ، همچنان به عنوان مشهورترین مجموعه شعر جذاب و کوتاه هایکو در ژاپن ، مخاطبین خاص خود را دارد.

اشعار ایشان که در اصل به زبان ژاپنی نوشته شده‌اند ؛ به دیگر زبان های زنده دنیا نیز ترجمه شده و در اختیار علاقه‌مندان به هنر شعر در سرتاسر جهان قرار گرفته است.

چند شعر هایکو از این شاعر ارجمند ژاپنی :


علف های تابستان ،
تمام آنچه به‌جا مانده
از رویاهای یک سرباز.



بر شاخه‌ای لخت
کلاغی نشسته،
غروب پاییز.



قطعِ یک درخت
و خیرگی به انتهای بُریده،
ماهِ امشب.



پلِ الواربند،
تاک‌های پیچک‌پوش،
تنگِ هم برای زیستن.


شما نیز منحصربفرد و عالی‌بیان نگاشتید . بویژه در استفاره از آرایه‌ادبی ایهام چندمعنایی و صنعت تشخیص و جاندارنمایی زمان و عناصر مربوط به آن مثل ثانیه و دقیقه و ساعت برای ارائه‌ی نقشی از گذر دیرهنگام اوقاتِ غم‌نهادِ فراق یا ماتِ نگاه در تکان نخوردنِ ایشان .


ثانیه‌ها در توالی عنصر مهم زمان در هایکونویسی می‌تواند نمادِ غفلت و ناآگاهیِ افراد تازه‌ به دوران رسیده و ناشی و آماتوری باشد که زحمت دقایق و دانش و حکمت‌آموزی یا حسِ قلبیِ ایشان را نادیده انگاشته و باعث خسران می‌گردند.


و به قولِ سعدی شیرازی عزیز که چه زیبا می‌گوید :


تعلیم نده کم‌ذات را
کم‌ذات اگر بالا رود
سر بشکند استاد را


اصطلاح تمثیلی و ضرب‌المثل شده‌ی ( دُور زدن و فریب دادنِ کسی )
در این ایجاز بلندمعنای شعر شما بسیار خوش‌نشسته و نقش‌آفرینیِ مآثربیان و ظریف‌اندیشی دارد .


قلم تان جاودان نویسا
سلامت و دلشاد باشید و سرافراز

ثانیه ها
تکان نمی خورند
دور می زنند
خرش خرش گاوگیجه می روند...
دقیقه ها!

درود ها جناب بیرانوند
خشنودم از آشنایی با شما و دفتر شعرتان
بنده نیز چون شما هوادار شعر کوتاه هستم
ادب و احترام مرا پذیرا باشید گرامیم

سلام و احترام جناب بیرانوند
کوتاه ولی عمیق و پر محتوا
باغچه طبعتان پر از گل
پاینده و برقرار باشید

سلام و ادب احترام جناب بیر ا وند
استاد محترم درود فراوان بر شما شاعر گرامی

درود و مهر شاعر ارجمند!
گزیده و موجز و پرمعنا

.

دلنشبن و زیبا ست درود بر شما