راهنمای استفاده از اشتراک
با کلیک بر روی +1 شعرناب را در گوگل محبوب کنید

نظرات جدید شاعران
تازه ترین گفتگوی کارگاهی
اشعار دارای اشتراک
محل انتشار اشعار دارای اشتراک ویژه

به احترام چشم تو غزل بلند میشـــــــــــــود

«تمام ناتمام من با تو تمام ميشود» بوسه به چشم آیینه بی تو حرام میشود در لب چشم ناز تو...

حسرت ِ عشق..

حسرت ِ عشق ِ تو مرا پیر کرد مرغ ِ دلم را هدف ِ تیر کرد.......

ياران

شب است و باده و جام پياپي......

پیر مسکین

دوش دیدم در خم کوچه گــــدایی خفته بود گویی در خواب و خیالش اندکی آشفته بود...

مژده بهـار

بـه مـوسم بهـار نسیم از صبا آید گل همیشه بهاری ز خانه خدا آید ...

مادر

تقدیم به تمام مادران...

ساحل متروک ...

و بوی بهشتی خاک را ......

من هم علی

لرزش و نگاهي خيره به آسمان ... من هم علي ، سخت آوردم به زبان...

چوخای کوچک...

آواز های ام را اما......

خاک خوزستان

طواف خاک خوزستان بکن ای دل،صفا دارد
به زیر ریگ های گرم و داغش، گنج جا دارد
گذشتی از کنار ک...

چرخه عمر

روز شمار عمر آدمی از دید من...

ایل بزرگ ملکشاهی

ارزانی برادران کُرد با نژاد.... امیدوارم کاستی های آن را...

ناسیران

گدازانیم و جوشانیم، از اصرار دل؛ افسوس! کس آبادی ندید از عشق در این قلعۀ ویران!...

شوق دیدار

تنم خسته دلم تشنه دگر ساقی نمی خواهم ز پا افتاده ام اما دکر باقـی نمی خواهم ...

قناری...

به تعفن گنداب نمی توان دل بست ......

ذره ای ازمقام حضرت زینب (س)

در جهان مانند زینب (س) کس نمیآید پدید چشم ماه و اختر و خورشید مثل او نـدیـد ...
راهنمای سایت

راهنمای سایت

برای ورود روی عکس کلیک کنید

فعال ترین کاربران
مکان تبلیغ شما

راهنمای خرید اشتراک

در پیچ و تاب زلف من اینجاست جای او دشوار منزلی ست که اعجاز می کند گویم که بی تو شهر خموشست و محتضر از شادی تو مرده کفن باز می کند.شاعر بانو زهرا سادات مهاجری
:یک بـیت نـاب

چهارشنبه ۲۷ فروردين

پست های وبلاگ

شعرناب
مقدمات شعر و شاعری ( قسمت دوم ). قالب های شعر فارسی
ارسال شده توسط ( خاموش ) بهزاد چهارتنگي در تاریخ : يکشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۱ ۲۲:۰۷
موضوع: آزاد | تعداد بازدید : ۴۱۵ | نظرات : ۱۱





((قالب های شعر فارسی ))


تعریف قالب :


قالب شکلی است که قافیه ، به شعر می بخشد و تفاوت قالب ها با یکدیگر بسته به چگونگی قرار گرفتن قافیه ی آنهاست.( در واقع نحوه ی بکارگیری قافیه تعیین کننده ی قالب شعر است. )


نکته : چنانچه نحوه ی بکار گیری قافیه در بعضی از قالب ها ی شعر فارسی مانند قصیده با غزل و رباعی با دوبیتی یکسان باشد می توان به کمک تعداد ابیات ، محتوا و وزن ، نوع قالب آن را مشخص کرد.


قالب های شعر فارسی عبارتند از :قصیده ،غزل ، قطعه ، مثنوی ، رباعی ، دوبیتی ، چهار پاره ، ترجیع بند ، ترکیب بند ، مسمّط ، مستزاد ،شعر فرد ( تک بیت ) و شعر نیمایی .


قصیده :


شعری است بر یک وزن و یک قافیه که مصراع اول بیت نخست ، با همه ی مصراع های دوم ابیات دیگر هم قافیه باشد.


نمودار قالب قصیده :


....................... *  ..........................*


......................      .........................*


......................      .........................*


مشخصات قصیده :


1.تعداد ابیات از پانزده بیت بیشتر است.


2.درون مایه و محتوای آنموضوعاتی چون مدح ، حکمت ، عرفان ،


وصف ، پند و اندرز ، جشن ، شکر ، شکایت و مسائل اجتماعی می باشد.


3.بیت اول قصیده را که مصرّع است (( مطلع )) و به بیت آخر آن


((مقطع )) می گویند.


4.قصیده اولین قالب شعر است که به تقلید از شعر عربی از نیمه ی دوم قرن سوم پدید آمد.


5. داشتن و حدت موضوع ( یعنی ابیات قصیده بایدمربوط به یک مفهوم و موضوع باشد. )


اجزای تشکیل دهنده ی قصیده :


1.تغزل یا تشبیب : برخی قصاید به ویژه قصایدی که در مدح کسی سروده می شوند دارای مقدمه است . این مقدمه معولا با مضامینیچون عشق ، جوانی و توصیف طبیعت آغاز می شود که به آن تغزل یا تشبیب می گویند.(برخی قصیده ها تغزل ندارند که به آن ها محدود یا مقتضب می گویند . )


2.تخلص : بیت یا ابیاتی که رابط میان تغزل و تنه ی اصلی قصیده می باشند ، که در واقع موضوع اصلی قصیده از همان جا شروع می شود.


نکته : این تخلص مخصوص قصیده است و نباید آن را با اصطلاح تخلص ( نام شاعر ) اشتباه گرفت.


3.تنه ی اصلی : بخشی از مقصود اصلی شاعر در آ ن بیان می شود . با محتوایی چون مدح ، ثنا ، پند و اندرز ، عرفان و حکمت و ...


4.شریطه و دعا : دعایی است که شاعربرای جاودانگیممدوح خود در پایان قصیده ، به صورت جملات شرطی بیان می کند. ( یعنی شاعر دعای خود را به شرط بر آورده شدن خواسته هایشبیان می کند. )


قصیده سرایان مشهور :


انوری ، خاقانی ، ناصر خسرو ، سعدی ، فرخی سیستانی ، رودکی ، منوچهری


مسعود سعد سلمان ، ملک الشعرای بهار ، دکتر مهدی حمیدی ، مهرداد اوستا و


امیر فیروز کوهی و ...


غزل :


شعری است بر یک وزن و یک قافیه بطوری که مصراع اول بیت نخست ، با همه ی مصراع های دوم ابیات دیگر هم قافیه باشد.


تذکر :نحوه ی تکرار قافیه در غزل همانند قصیده است.


نمودار قالب غزل :


............................*             ................................*


............................               .................................*


............................                ................................*


مشخصات غزل :


1.تعداد ابیات غزل حداقل پنج بیت و حد اکثر دوازده بیت است .(گاهی غزل هایی با بیش از پانزده بیت هم یافت می شود. )


2.درون مایه و محتوایغزل، بیان عواطف و احساسات ، عشق و عرفان و گاهی هم مضمون اجتماعی می باشد.


3.بیت اول غزل را مطلعو بیت آخر را مقطع می گویند. (که هر کدام اگر به خوبیبکار روند حسن مطلع و حسن مقطع نام می گیرند.


4. اگر مصرع اول غزل در پایان با زیبایی خاصی دوباره بکار رودبه این عمل ( رد المطلع ) می گویند.


5.در غزل تنوع مطالب ممکن است .( یعنی موضوع هر بیت می تواند با ابیات دیگر فرق داشته باشد . )


6.غزل از قرن ششم به وجود آمده است . ( در واقع همان تغزل قصیده است.)


از آغاز پیدایش ، عاشقانه و با ظهور سنایی عارفانه می شود . )


7.با ظهور انقلاب مشروطه ، غزل مضمون اجتماعی نیز به خود می گیرد.


نکته : غزل عاشقانه را سعدی و غزل عارفانه را مولوی به اوج خود رساندند حافظهم سر آمد غزل سرایان شعر فارسی است . و در غزل شیوه ی عاشقانه – عارفانه را به کمال رساند.


مشهورترین غزل سرایان :


حافظ ، سعدی ، مولوی ، صائب تبریزی ، عراقی ، فرخی یزدی ، رهی معیریو استاد شهریار و حسین منزویو ...


تفاوت غزل و قصیده :


1.از نظر تعداد ابیات2. درون مایه و محتوا3. وحدت موضوع


نکته ی 1 : اگر شاعر بیت نخست مطلع غزل و قصیده ی خود را زیبا و دلپسند بیاورد ، از آن به حسن مطلع تعبیر می شود. بطوری که شنونده یا خواننده برایدنبال کردن ابیات دیگر ترغیبگردد .


نکته ی 2 : اگر شاعر بیت آخر شعرش را ( معمولا در قصیده و غزل ) به نحوی شیوا و دلنشین بیاورد که به عنوان حسن ختام در روح شنونده و خواننده اثر نیک و خوشی باقی بگذارد ، از آن به حسن مقطع تعبیر می شود.


قطعه:


شعری است متشکل از چند بیت هموزن که فقط مصراع های دوم آن هم قافیه باشند.


نمودار قالب قطعه :


........................     .........................*


.........................    ........................*


..........................    .......................*


مشخصات قطعه :



  1. حد اقل قطعه دوبیتو حد اکثرآن معمولا بیست بیت می باشد.(گاهی قطعه های



چهل و پنجاه بیتی هم یافت می شود. )


2.موضوع و درون مایه ی قطعه معمولا مسائل اخلاقی ،اجتماعی ، تعلیمی ،حکایت ، مدح ،وصف ،هجو و...می باشد.


3.قطعه قصیده ای است بدون مطلع مصراع .(در واقع تفاوت قطعه و قصیده در همین ویژگی است . )


4.تعداد قافیه با ابیات برابر است.


5.قطعه وحدت موضوع دارد یعنی از اول تا آخر ابیات ، درباره ی یک موضوع خاص است.


6.قطعه از آغاز شعر فارسی ( قرن سوم ) با ظهور رودکی پدید آمد و تا روزگار ما ادامه دارد.


مشهور ترین قطعه سرایان عبارتند از :


انوری ، ابن یمینو پروین اعتصامی


مثنوی:


شعری است بر یک وزن با بیت های مصرع، که هر بیت قافیه ای جدا گانه دارد. و چون هر بیت دارای دو قافیه است آن را مثنوی ( مزدوج یا دوتایی ) نامیده اند.


نمودار قالب مثنوی :


......................*........................*


......................*........................*


......................*........................*


مشخصات قالب مثنوی :


1.تعداد ابیات مثنوی حداقل دو بیتاستو حداکثر برای آن وجود ندارد.


2.مثنوی مناسب ترین قالب برای بیان داستان ها و مطالب طولانی از جمله تواریخ و قصص است.


3.موضوع و درون مایه ی مثنوی حماسی ، تاریخی ، اخلاقی ، تعلیمی ، عاشقانه ، بزمی و عارفانه است.


مشهورترین مثنوی سراین عبارتند از :


فردوسی ، نظامی ، اسدی توسی ، مولوی ، عطار ، سعدی ،سنایی ، جامی ، پروین اعتصامی ، و شهریار .


رباعی :


شعری است دارای چهار مصراع هم وزن که رعایت نمودن قافیه در مصراع های اول ، دوم و چهارم الزامی است ولی در مصراع سوم اختیاری است. یعنی مصراع سوم می تواند با مصراع های دیگر هم قافیه باشد یا نباشد.


نمودار قالب رباعی :


...................*....................*


...................#....................*


مشخصات رباعی :


1.رباعی بر وزن ( لا حول ولا قوه الا با الله ) می باشد .


2.درون مایه و محتوای رباعی عارفانه ، عاشقانهو یا فلسفی است.


3.مناسب ترین قالب برای ثبت لحظه های کوتاه شاعرانه است.


رباعی سرایان مشهور عبارتند از :


خیام ،مولوی ، عطار ، بیدل دهلویو خواجوی کرمانی


دوبیتی:


شعری است بر یک وزن که دوبیت دارد و از نظر شکل قافیه همانند رباعی است.


نمودار دوبیتی :


.........................*      ...........................*


.........................        ..........................*


مشخصات دوبیتی :


1.دوبیتی بر وزنمفاعیلن ، مفاعیلن فعولن ( مفاعیل ) می باشد.


2.موضوع و درون مایه ی دو بیتی در فارسی (( ترانه )) است که رایج ترین قالب شعر در نزد روستا ئیان است.


مشهور ترین دوبیتی سرایان عبارتند از : بابا طاهر همدانی ، فائز دشتستانی .


راه تشخیص رباعی از دو بیتی :


همانطور که در عرض کردم ، رباعی و دو بیتی فقط از نظر وزن با هم اختلافدارند . لذا برای تشخیص این دو قالب از یکدیگر فقط کافی است اولین هجای هر یک از دو قالب شعر را بشناسید. ( دوبیتی با هجای کوتاه و رباعی با هجای بلند آغاز می شود . )


توجه :هجای کوتاه دو واج دارد ( صامت + مصوت کوتاه ) مثال : ب ، ک ، تو ...


مثلا به حرف ( ب ) صامت و به(َُِ)مصوت کوتاهمی گویند.


هجای بلند سه واج دارد و ساختار آن به دو شکل است :


1.صامت + مصوت کوتاه + صامت .مثال : بر ، در ، گل


2.صامت + مصوت بلند . مثال :با ، کو ، سی


توضیح : در تلفظ هجاها ، مصوت بلند (( ا )) ، (( ی )) ، (( و )) دو حرف محسوب می شود.


مثال شعری :


زدست دیده دل هردو فریادکه هرچه دیده بیند دل کندیاد


بسازم خنجری نیشش ز پولادزنم بر دیدهتا دل گردد آزاد


همانگونه که می بینید در دو بیت بالا هجاهای اول مصراع ها ی آن به ترتیب ، (( ز )) ،


((ک )) ، ((ب ))و (( ز ))هجای کوتاه هستند . پس قالب شعر فوق دوبیتی است.


مثال شعری 2 :


هر سبزه که برکنار جویی رسته است


گوییز لبفرشتهخویی رسته است


پا بر سر سبزهتا به خواری ننهی


کان سبزه ز خاک لاله رویی رسته است


همانگونه که ملاحضه می فرمائید اولین هجای هر یک از مصراع های شعر فوق ((هر ))


(( گو )) ، (( پا ))و (( کا )) می باشند. که هر کدام یک هجای بلند محسوب می گردند . پس قالب شعر فوق رباعی است.


چهار پاره ( دوبیتی های به همپیوسته ) :


دوبیتی های هم وزن با قافیه های مختلف که در معنی به هم پیوسته هستند . با این تفاوت که قافیه معمولا در مصراع های دوم رعایت می شود .


نمودار قالب چهار پاره :


........................     .........................1


........................     .........................1


*


.........................         ...........................2


.........................         ...........................2


مشخصات چهارپاره:


1.هر بند از چهار پاره دوبیت است امّا شاعر در آوردن تعداد این بند ها محدودیتی ندارد.


2.محتوا و درون مایه های چهارپاره اجتماعی و غنایی است .


3.چهارپاره بر خلاف دوبیتی محدودیت وزنی ندارد بلکه به وزن های مختلف سروده می شود.


4.زمان رواج این قالب در ایران پس از مشروطه است.


مشهورترین چهارپاره سرایان عبارتند از :


ملک الشعرای بهار ، رشید یاسمی ، فریدون توللی ، فریدون مشیری و دکتر حمیدی.


انشاا... در قسمت سوم ادامه خواهد داشت.


بهزاد چهارتنگی ( خاموش )از جزوه ی : مقدمات شعر و شاعری


دوستان لطف کنید و در صورت استفاده از مطالب حتما ذکر نام و آدرس را فراموش نکنید

 



ارسال پیام خصوصی اشتراک گذاری : | | | | |
این پست با شماره ۱۱۵۰ در تاریخ يکشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۱ ۲۲:۰۷ در سایت شعر ناب ثبت گردید
نقدها و نظرات
امین سوری
دوشنبه ۲۵ دی ۱۳۹۱ ۱۰:۱۹
امین سوری
درود بر بهزاد عزیز
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
دوشنبه ۲۵ دی ۱۳۹۱ ۱۰:۲۰
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
امین جان سپاس از حضور سبزتان
امیدوارم مورد فایده قرار بگیرند.
حقیر در محضر اساتید درس پس می دهم .
امین سوری
دوشنبه ۲۵ دی ۱۳۹۱ ۱۰:۲۲
امین سوری
خواهش میکنم .همگی در کنارتان می آموزیم
رضا محمدی (شب افروز)
سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۱ ۰۷:۴۰
رضا محمدی (شب افروز)
درود بر استاد عزیزم
ممنونم از زحمات شما
ابوالفضل عظيمي بيلوردي ( دادا )
سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۱ ۰۸:۱۹
ابوالفضل عظيمي بيلوردي ( دادا )
درود بر استاد خاموش
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۱ ۰۹:۴۳
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
جناب افشار سلام
شما شکسته نفسی می فرمائید حقیر شاگردی در محضر اساتید بزرگواری هستم که دارم درس پس می دهم .
از حضورتان بی نهایت سپاس
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۱ ۰۹:۴۷
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
جناب شب افروز عزیز
سپاس از حضورتان
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۱ ۰۹:۵۰
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
بی نهایت سپاس خدمت استاد دادای زلال اندیش
بزرگوار حقیر حضور شما بزرگوار درس پس می دهم امیدوارم شما و بقیه ی دوستان جسارت حقیر را ببخشند نوشتن این مطالب فقط مروری بر آموخته های قبلی خودم است . وگرنه دوستان همه از حقیر بهتر این مطالب را می دانند .
بهترین ها را برایتان آرزومندم .
سمانه هروي
پنجشنبه ۲۸ دی ۱۳۹۱ ۰۰:۵۱
سمانه هروي

دروود استاد چهارتنگي گرامي
بسيار سپاسگذارم از آموزشتان
خيلي چيز ها فهميدم به خصوص فرق قصيده و غزل و رباعي و دوبيتي

آرزوي توفيق براي شما دارم
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
پنجشنبه ۲۸ دی ۱۳۹۱ ۰۱:۳۶
( خاموش ) بهزاد چهارتنگي
سمانه ی عزیز
سپاس از لطفتان
سه شنبه ۲۶ دی ۱۳۹۱ ۰۳:۲۸
بسيار ممنون استاد خاموش به خاطر زحمتي كه كشيدن براي شاگردان همچون من
البته با عرض سلام
تنها کابران عضو میتوانند نظر دهند.





منو کاربری

سلام   مهمان  


عضویت در سایت
بازيابي پسورد ؟
نام کاربری
رمز عبور
اعضای آنلاین
آخرين نقدها
اشعار دارای اشتراک
محل انتشار اشعار دارای اشتراک ویژه

سیرک

خطرناک ترین قشر جامعه! شاعران اند؛...

مست نماز

"مست نماز" مراخیره کن لحظه ای در خودت ! که آیینه ی قلب من مست توست... مرا غرق...

حضرت عشق

به نام خداوند عرش برین خداوند حاکم بر این سرزمین...

گمشده

چرا خالی از احساسم؟ انگار عشقو نمیشناسم شاید دلم دیگه مرده غمش احساسشو برده بهش میگم عزی...

مبارک است

رفتی برای اوج گرفتن ، مبارک است جشنی بپاست،چشم تو روشن،مبارک است بر قله ی غرور خودت ای...

ابلیس

تو میگی اند مرامی تا ته جاده باهامی اما جونم پشت پرده تو یه کابوس تو شبامی ...

ذروه ناز

دفتر عشق‌ من‌ و هجر تو باز است‌ هنوز شرح‌ اين‌ قصّه‌ رها كن‌ كه‌ دراز است‌ هنوز! اي‌ونوس‌ م...
پر بازدیدترین اشعار
کلیه ی مطالب این سایت توسط کاربران ارسال می شود و انتشار در شعرناب مبنی بر تایید ویا رد مطالب از جانب مدیریت نیست . استفاده از مطالب به هر نحو با رضایت صاحب اثر و ذکر منبع امکان پذیر می باشد . تمام حقوق مادی و معنوی شعرناب محفوظ است
برای حمایت از شعرناب لوگوی ما را در سایت و وبلاگ خود قرار دهید مجموعه اشعار شاعران پارسی زبان